Over voetbalwaanzin en gezond verstand
Stade de France, woensdag 18 november 2009. Een mooie herfstavond in Parijs, het regent lichtjes. Een paar duizend Ierse voetbalfans zit opeengepakt in een supportersvak van het sterk verlichte Franse bastion. Ergens in de Franse massa supporters zitten ook president Nicolas Sarkozy en voetbalmonumenten Fabien Barthez en Zinedine Zidane. Zij beseffen, net als de rest van de voetbalwereld, dat de Ieren voor een nagenoeg onmogelijke opdracht staan. In Dublin verloren ze onverdiend met 0-1 van een slap Frankrijk. Nu moeten ze, diep in het hol van de leeuw, Parijs proberen te bestormen, én veroveren. Twee goals scoren en niets binnenkrijgen. De Ieren lijken ten dode opgeschreven. Maar de geschiedenis leert ons dat dit volk net dan op zijn sterkst is.
Dat bewijzen de Ieren ook vanavond. Tot hun grote ontsteltenis zien de Franse supporters hoe moeilijk de dapper strijdende Ieren het hun nationale ploeg maken. De Franse supersterren krijgen geen kans bij elkaar gespeeld, en op dit niveau wreekt dat zich altijd. Net na het halfuur ontploft dan de groen-wit-oranje mensenzee. De zwakke Franse verdediging wordt door Ierland op een hoopje gespeeld, en na een mooie aanval trapt Robbie Keane de 0-1 verdiend tegen de netten. Deze stand zou de Ieren penalty’s opleveren. Maar ze moeten nog een uur standhouden, temidden van zo’n 70.000 Fransen.
De enthousiaste Ierse fans stuwden hun ploeg vooruit.
Vrij makkelijk maken de Ieren de 90 minuten rond. We gaan naar extra tijd. De zenuwen gieren stilaan iedereen om het lijf. Nog steeds slagen de Fransen er niet in hun spel op te dringen aan de Ieren, die stand lijken te gaan houden tot het bittere einde. 103e minuut. Frankrijk mag een vrije trap nemen van de rechterflank. Dit soort situatie, op dit moment in een wedstrijd zoals deze is levensgevaarlijk. Dat beseffen ook de Ierse fans. Ze maken kruistekens en houden de handen in spanning voor de mond. Sommigen draaien zich om en durven niet langer kijken. De bal vertrekt. Twee Franse spelers staan buitenspel, maar de lijnrechter vlagt niet. Het leer lijkt over alles en iedereen te gaan waaien, tot plots, aan de tweede paal, Thierry Henry opduikt. Dan gebeurt het. Le moment de gloire de la republique. Henry krijgt de voetbal tegen zijn hand, en maakt instinctief een veegbeweging om hem binnen te houden. Hij slaagt in zijn opzet en weet de bal voor doel te brengen, waar ploegmaat Gallas makkelijk kan binnenkoppen.
Thierry Henry en de hand van de gevallen engel
Op hun beurt geraken de Fransen uitzinnig van vreugde. Van de ene seconde op de andere bevinden de Ieren zich plots in een storm van Frans gejuich en feestgedreun. Nog enkele ogenblikken later krijgt de Zweedse scheidsrechter Hansson op zijn beurt een Ierse storm over zich heen. Hoe kan hij dit niet gezien hebben? De meest duidelijke handsball sinds Maradona’s “hand van God” in 1986. De spelers schreeuwen hem vanalles toe, maar Hansson probeert hen af te wimpelen. Damien Duff krijgt een gele kaart wegens te hevig protest. De Fransen blijven in het tweede kwartier van de extra tijd overeind. De Ieren zakken snikkend neer op het natte gras. Hun droom is voorbij. Die van UEFA-voorzitter Platini (Frankrijk) en FIFA-president Blatter (Zwitserland) komt uit: Frankrijk gaat naar het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika.
Ierland was al op een bizarre manier in deze barragewedstrijden terechtgekomen. Ze eindigden tweede in hun groep na Italië, en waren bijna automatisch geplaatst. Door een late goal van Alberto Gilardino in het rechtstreekse duel tegen de Italianen moesten de Ieren dan toch nog naar de play-offs. Enkele weken voor het einde van de campagne echter veranderde de FIFA plots het lotingsysteem. Dit betekende dat Frankrijk een “zwakke” tegenstander zou loten. Onder andere Iers doelman Shay Given en bondscoach Trapattoni uitten hier al kritiek op. Ook kapitein Robbie Keane wees na de wedstrijd de pers nog eens op de eigenaardige beslissing: “They’re all probably clapping hands, Platini sitting up there on the phone to Sepp Blatter, probably texting each other, delighted with the result. France going to South Africa, not us.”
Kapitein Robbie Keane: kapotgestreden en verslagen
Laten we nog even terug gaan naar het Stade de France. Wat bezielt een topspits als Thierry Henry om op deze manier de kwalificatie proberen af te dwingen? Iedereen die iets van voetbal kent, die ooit voetbal heeft gespeeld of regelmatig voetbal kijkt, kan niet anders dan toegeven dat dit opzettelijk handspel is. In eerste instantie is er nog discussie mogelijk, de bal lijkt tegen zijn hand aan te vliegen. Maar vervolgens is duidelijk te zien hoe Henry de bal met zijn hand en arm zo goed als voor zijn voeten neerlegt. Misschien handelde hij instinctief, en besefte hij niet meteen ten volle wat hij deed. Achteraf geraakte bekend dat Henry zelf tegen de scheidsrechter was gaan zeggen dat hij het leer wel degelijk met zijn hand had beroerd. Antwoord van Hansson: “Ik ben de scheidsrechter. Ik beslis wat er is gebeurd, niet jij.” Alsof Blatter en Platini het rechtstreeks zijn oortje influisterden.
Ironisch genoeg zijn het net deze twee personen die al zolang “ijveren” voor de kansen van kleine voetballanden. Tegelijk hebben Platini en Blatter zich ook al heel hun ambtstermijn sterk uitgesproken tegen videobeelden als hulpmiddel voor scheidsrechterlijke beslissingen. De voetbalbobo’s van de FIFA en de UEFA blijven leven in hun prehistorische sporttijdperk. Ze dromen van een terugkeer van het romantische voetbal van de jaren ’60 en ’70. Het wordt tijd dat ze de realiteit onder ogen zien. Het voetbal is de laatste twee decennia onherroepelijk veranderd, en die verandering is niet meer terug te draaien. Daarom moeten de regels zich aanpassen aan het spel, waarin steeds meer ruimte is voor bedrog en aanstellerij. Maar zoals gezegd, de twee machtige voorzitters willen onder geen beding “de autoriteit van de scheidsrechter onderuit halen” door het tijdens een match meteen laten herbekijken van beeldmateriaal. Terwijl de videoherhalingen net een instrument zijn om de autoriteit van de scheidsrechter sterker te helpen maken.
Blatter en Platini, les incompétents
Nog een argument tegen is dat de herhalingen het tempo van het spel naar beneden zouden halen. In rugby werkt men nu al jaren met het systeem van snelle herhalingen bij twijfelachtige spelsituaties. Nog niemand binnen het wereldje heeft er iets op aan te merken gehad. Het systeem is er ten voordele van supporters, spelers en niet in het minst de scheidsrechters zelf. Die worden in het voetbal de laatste tijd steeds meer op schandalige wijze onder vuur worden genomen: in de media, maar ook door trainers en spelers. Het rugby heeft overigens zijn hoge tempo kunnen behouden, alsook de agressiviteit die ingebakken zit in de sport. Het spelletje, want dat is en blijft elke sport uiteindelijk, is er alleen maar correcter op geworden. Mensen kunnen fouten maken, beelden zullen maar zelden geen uitsluitsel geven.
Maar Michel Platini sluit de ogen en blijft lekker in zijn eigen kleine universumpje. Woensdag 18 november zag de wereld waarom hij daar zo graag vertoeft. Een Zweedse scheidsrechter in een kolkend stadion in Parijs, zonder videobeelden ter beschikking om zijn beslissingen te laten controleren. Het is een menselijke reactie om voor de veiligheid te kiezen, en voor de thuisploeg te fluiten. Een grote voetbalnatie, dat Frankrijk volgens sommigen nog steeds is. Via barragematchen tegen Ierland doorgaan na een laffe handsbal, het is een “grote voetbalnatie” onwaardig. Hansson wilde levend thuis geraken. Wat zou er gebeurd zijn als Hansson de goal wel had afgekeurd? En de Ieren vervolgens de penaltyreeks gewonnen hadden? Of als deze goal op identieke manier door een Ier was gescoord, en er na 130 minuten 0-2 op het scorebord stond? Parijs zou diezelfde nacht nog in een vlammenzee zijn opgegaan.
Vermoedelijk zouden Platini en Blatter meteen hun oorlogje tegen “de schandalige mentaliteit van het Britse voetbal” kunnen voortzetten. De Premier League legt wel jaar na jaar de sappigste cijfers voor, dit seizoen werden er gemiddeld maar liefst 3 goals per wedstrijd gescoord, en de toeschouwersaantallen behoren al jaren tot de hoogste in Europa. Bovendien blijkt hij ook het aantrekkelijkst voor tv-kijkers van over de hele wereld, door de sfeer en passie die het Britse voetbal uitstralen. Maar de huidige Britse hegemonie over het Europese voetbal moet en zal worden aangepakt. Toen begin deze eeuw het Italiaanse AC Milan en de Spaanse trots Real Madrid beslag legden op Europa, hoorde niemand iets van de anglofoben Blatter en Platini. Iemand moet hen erop wijzen dat voetbalglorie in cycli komt.
Eind augustus speelde Arsenal tegen Celtic Glasgow voor een plaats in de groepsfase van de Champions League. Eduardo, de Braziliaans-Kroatische spits van de Londense ploeg (welkom in het tijdperk van de voetbalglobalisering) versierde toen met een schwalbe een penalty. De duik zorgde voor veel ophef. Platini kreeg opnieuw een verse reden aangereikt om zijn gal te spuien over het Britse voetbal. De schwalbe leverde Eduardo uiteindelijk een schorsing van twee speeldagen op. Later werd die door de UEFA weer ingetrokken. De redenering luidde: “Als we deze straf inderdaad uitvoeren, moeten we daarna ook elke schwalbe gaan controleren en op dezelfde manier bestraffen. Dat is niet mogelijk met de middelen die we hebben.”
Eduardo en de schandalige schwalbe
Wat een kortzichtig amateurisme. Na de wedstrijd is het inderdaad onbegonnen werk om alle fases opnieuw te bekijken en te oordelen of er sprake is van duikwerk of niet, monsieur Platini. Maar laat alsjeblieft een vijfde official de beelden live tijdens de wedstrijd bekijken, en je verliest geen tijd. Per wedstrijd zullen er gemiddeld zowat vijf fases zijn waarvoor beelden handig kunnen zijn. Tien seconden per fase, en je verliest ten hoogste een minuut. Ander voorstel: geef de trainers 3 “calls”, waarmee ze een herhaling kunnen opeisen voor een bepaalde fase waar zij anders over denken dan de scheidsrechter. Laat het voetbal niet achterop hinken tegenover sporten als tennis en rugby, waar zulke systemen volledig ingeburgerd en aanvaard zijn.
De scheidsrechterlijke dwalingen worden tot een minimum beperkt. Het spel wordt eerlijker: wie duikt, hands maakt of natrapt loopt het risico meteen uitgesloten te worden. Spelers zullen dus twee keer nadenken alvorens te scheidsrechter te proberen bedotten. De ploeg die het beste speelt zal ook de grootste kans hebben om met winst weg te komen, in plaats van in de 103e minuut een frustrerende flutgoal te slikken. Hoe moeilijk kan het zijn om, nadat er een offside-goal wordt gescoord, even de beelden te bekijken en het doelpunt af te keuren?
Maar op dit moment is de UEFA een verroest bolwerk, dat volledig mank draait in zijn eigen koppige hardnekkigheid. Het ouderwetse orgaan weigert in te zien dat men de vooruitgang niet kan tegenhouden. De videobeelden zullen er komen. En als het niet onder dit bestuur is, dan wel onder het volgend. Waarin hopelijk minder verbitterde, nostalgische oude mannen zetelen, in hun hoge ivoren toren. Er is nood aan mensen met een toekomstvisie, in plaats van een wens om terug te keren naar het verleden.
Trapattoni gelooft niet dat de FIFA zal beslissen om de wedstrijd opnieuw te laten spelen. In de reglementen staat letterlijk dat het niet mogelijk is om na de wedstrijd terug te komen op beslissingen die de scheidsrechter heeft gemaakt. En toch… In 2005 besliste de FIFA om een wereldbekerkwalificatiewedstrijd – zoals die van afgelopen woensdag dus – tussen Oezbekistan en Bahrein opnieuw te laten spelen, op basis van een ‘technische fout door de officieel aangeduide scheidsrechter’. Oezbekistan en Bahrein, God betert. Wedstrijden kunnen dus wel herspeeld worden, maar pas als er slechts anderhalve man en een paardenkop naar de wedstrijd komt kijken, en geen van de twee betrokken landen een internationale voetbalbondvoorzitter heeft.
Ook de politiek geraakte bij het spelletje betrokken: leden van de Ierse regering willen dat Frankrijk toegeeft dat de wedstrijd opnieuw moet worden gespeeld. De Franse politici zien echter absoluut geen reden tot schaamte (al denkt ook de Franse media daar anders over). Ook de Franse bondscoach Domenech, nog zo’n symbool van de versleten voetbalideeën van twintig jaar geleden, is zich niet van enig kwaad bewust. Als het voetbal zijn waardigheid als sport niet wil verliezen en zijn imago compleet laten verloederen, moet de FIFA nu ingrijpen. Maar ze lijken het bedrog, de overdreven agressieve tackles en de aanstellerij met open armen te verwelkomen.
Woensdag 18 november 2009 was een ontgoochelende en frustrerende herfstavond voor de voetbalminnende toeschouwer. Parijs ligt ondergedompeld in trieste schande.
Vanmorgen geraakte bekend dat de FIFA inderdaad besloot dat de wedstrijd niet opnieuw gespeeld kan worden. Welkom bedrog,welkom agressieve tackles, welkom aanstellerij. Vaarwel waardigheid en imago. Merci messieurs Platini et Blatter. Zielig.
Volgens mij had er geen dag perfecter kunnen zijn voor een interview met voormalig überskater, kunstenaar en moderne homo universalis Ed Templeton. Hij was eigenlijk in België voor zijn tentoonstelling “The Cemetary of Reason”, die op 2 april opende in het SMAK, maar ik wou hem spreken over de nieuwe T-shirts die hij had ontworpen voor zijn bedrijf Toy Machine. Ik liep op een vroege lentedag door het park en de zon scheen en ik hoorde Sonic Youth vrolijk Hey Joni door mijn koptelefoon tsjilpen. 
